Прагляд зыходнага тэксту старонкі Пералеска высакародная

{{Таксон
 |image file        = Anemone hepatica in Belarus 01.jpg
 |image title       = Агульны выгляд расліны
 |image descr       = Агульны выгляд расліны, [[Беларусь]]
 |regnum            = Расліны
 |parent            = Hepatica
 |rang              = Від
 |latin             = Hepatica nobilis
 |author            = [[Mill.]] (1771)
 |syn               = 
* {{btname|Anemone hepatica|[[L.]]}}
* {{btname|Hepatica triloba|[[Gilib.]]}}
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |iucnstatus        = 
 |iucn              = 
 |wikispecies       = Anemone hepatica
 |commons           = Category:Anemone hepatica
 |itis              = 18779
 |ncbi              = 168011
 |eol               = 595117
 |grin              = 402595
 |ipni              = 30369029-2
 |tpl               = tro-27100409
}}
'''Пералеска высакародная'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|63}}</ref> (''Hepatica nobilis'') — [[трава|травяністая]] зімнезялёная расліна; [[Біялагічны від|від]] [[род]]у {{bt-bellat|пералеска|Hepatica}} сямейства {{bt-bellat|казяльцовыя|Ranunculaceae}}.

== Назва ==

Пралеска звычайная, падснежнік<ref name="Киселевский"/><ref>[[Аляксандр Аляксандравіч Антонаў|Антонов А. А.]] О врачебных растениях, дикорастущих в Витебской губернии и употребляемых населением ее в домашней народной медицине. Витебск, 1888</ref>, пралешка, пржаляшчка<ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref><ref>{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Anemone Hepatica/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref><ref>[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.</ref><ref>[[Іосіф Георгіевіч Васількоў|Васількоў І. Г.]] Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927</ref><ref>[[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык|Ганчарык М. М.]] Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927</ref>.

== Біялагічнае апісанне ==

{{Біяфота|Illustration Hepatica nobilis0 clean.jpg|left|ш=250|{{Бат.іл.|3}}|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Hepatica nobilis flowers - blue and pink - Keila.jpg|ш=250|Кветкі|color=lightgreen}}
Пералеска высакародная — [[шматгадовыя расліны|шматгадовая]] [[трава|травяністая]] расліна, дасягае ў вышыню 5-15 см.

[[Карэнішча]] цёмна-карычневае, нясе на верхавіне даўгавата-яйкападобныя, бураватыя лускавінкі.

[[Сцябло|Сцёблы]] ў выглядзе стрэлак, размешчаных у [[пазуха]]х леташняга лісця або лускавінак, стромкія, часцей за некалькі выгнутыя, апушаныя тонкімі, прылеглымі або большай часткай прамымі адтапыранымі валасінкамі, большай часткай чырванаватыя або карычневыя.

[[Лісце]] — прыкаранёвае, шматлікае, скурыстае, зімуе, размешчана на доўгіх [[хвосцік]]ах, у абрысе пупышкападобнае або шырока-трохкутнае, ля аснавання сэрцападобнае, да сярэдзіны трохнадрэзанае, з шырокаяйцападобнымі, тупымі або завостранымі лопасцямі, з верхняга боку цёмна-зялёнае, з ніжняй — мае фіялетавае адценне, у маладым стане апранутае, як і хвосцікі, густымі, мяккімі, шаўкавістымі валасінкамі, на хвосціках адтапыранымі, пазней лісты страчваюць сваё апушэнне, пачынаюць развівацца вясной толькі пасля цвіцення расліны.

Лісткі покрыва ў ліку трох, да 1 см даўжынёй, сядзячыя, яйцападобныя, тупаватыя або тупыя, цэльнакрайнія, рассеяна або даволі густа прыціснута-воласістыя, прысунуты амаль ушчыльную да аснавання кветкі і падобныя на [[чашалісцік]]і. [[Кветка|Кветкі]] — адзінкавыя, стромкія, 12-20 мм у дыяметры. [[Калякветнік]] складаецца з 6-7 лісточкаў, вузкаяйкападобных, на канцы закругленых, сінявата-ліловых (звонку больш бледна афарбаваных), радзей белых або ружовых, з абодвух бакоў голых, ападаючых. [[Тычынка|Тычынкі]] шматлікія, з белымі або ружаватымі тычынкавымі ніткамі і амаль белымі [[пылавік]]амі з чырванаватым звязнікам. Завязь верхняя, [[лычык]]і галоўчатыя. [[Цвіценне]] — красавік — май.

[[Формула кветкі]]: {{Nobr|<math>\ast P_{6-10}\; A_{\infty}\;  G_{\infty}</math>}}<ref name="Экофлора">{{кніга|загаловак=Экофлора Украины|арыгінал=Екофлора України |адказны=Відпов. редактор Я. П. Дідух|месца=Київ|выдавецтва=Фітосоціоцентр|год=2004|том=2|старонак=480}}</ref>.

[[Плод]] — даўгаватая, валасістая [[сямянка]], размешчаная на патоўшчаным выпуклым кветаложы.

== Арэал і экалогія ==

Від апісаны з [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]. [[Паўночная Еўропа]]: [[Данія]], [[Фінляндыя]], [[Нарвегія]], [[Швецыя]]; [[Цэнтральная Еўропа]]: [[Аўстрыя]], [[Чэхаславакія]], [[Германія]], [[Польшча]], [[Швейцарыя]]; [[Паўднёвая Еўропа]]: [[Албанія]], [[Балгарыя]], [[Югаславія]], [[Італія]], [[Румынія]], [[Францыя]] (у тым ліку [[Корсіка]]), [[Іспанія]]; тэрыторыя былога [[СССР]]: [[Беларусь]], [[Еўрапейская частка Расіі]], [[Украіна]], [[Прымор'е]]; [[Азія]]: [[Кітай]], [[Японія]] ([[Хансю]]), [[Карэя]]<ref>Згодна сайта [[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]. Гл. картку расліны</ref>.

Расце па {{нп3|Лісцяны лес|лісцяных лясах|ru|Лиственный лес}}, [[хмызняк]]ах, радзей адкрытых [[луг]]авых месцах. Ценелюбівая расліна. Цвіце ў красавіку — маі.

{{Фотарадок|Hepatica nobilis flowers.JPG|ш1=113|Hepatica nobilis kz1.jpg|ш2=175|Hepatica noblis 20060501 004.jpg|ш3=200|Hepatica nobilis kz2.jpg|ш4=191|Hepatica nobilis Belarus.jpg|ш5=200|тэкст=Злева направа: агульны выгляд, лісце, кветка, плод, у лесе|color=lightgreen}}

== Значэнне і выкарыстанне ==
Раней расліна лічылася [[Лекавыя расліны|лекавай]], ужывалася як [[звязальнае|звязальны]] сродак.

Ужывалася таксама ў якасці [[эрзац|сурагату]] [[чай|чаю]].

Разводзіцца ў садках як [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўная расліна]]. Зацвітае рана і мае працяглы перыяд цвіцення. Прыдатная для дэкарыравання зацененых месцаў пад дрэвамі.

=== Медыцынскае прымяненне ===

У [[Народная медыцына|народнай медыцыне]] выкарыстоўваюць лісце пералескі, якое здаўна рэкамендавалася пры хваробах печані, пры [[рэўматызм]]е, як кроваачышчальны і мачагонны сродак.
Лісце ўтрымлівае [[глюказід]] протаанеманін, анемолавы алей, дубільныя і цукрыстыя рэчывы, камфару, [[сапаніны]]. Кветкі ўжываюць пры {{нп3|Жаўтуха, сімптом|жаўтусе|ru|Желтуха}}, ад залатухі, кашлю, ліхаманкі, [[Галаўны боль|галаўнога болю]], вонкава — для прамывання вачэй і пры хваробах скуры. У [[Гамеапатыя|гамеапатыі]] выкарыстоўваюць пры хранічных [[бранхіт]]ах. У ветэрынарыі свежыя расліны даюць скаціне ад [[Сібірская язва|сібірскай язвы]].

Свежая расліна атрутная.

{{зноскі}}

== Літаратура ==

* {{кніга|аўтар=Карписонова P. А.|частка=Итоги интродукции видов рода Hepatica|спасылка частка=http://flowerlib.ru/books/item/f00/s00/z0000040/st018.shtml|загаловак=Интродукция и приёмы культуры цветочно-декоративных растений|спасылка=http://flowerlib.ru/books/item/f00/s00/z0000040/index.shtml|адказны=Ред. акад. Н. В. Цицин|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|старонкі=}}
* {{ФлораСССР|аўтар=Юзепчук С. В.|частка=Род 527. Печёночница — Hepatica|том=7|стар=283—284}}
* {{ІВРСР|частка=596. ''Hepatica nobilis'' Mill. — Печёночница благородная|том=2|стар=211}}
* {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів.  |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}}
* {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Андрэевіч Нечытайла|Нечитайло В. А.]], [[Ларыса Фёдараўна Кучаравая|Кучерява Л.&nbsp;Ф.]] |загаловак=Ботаніка. Вищі рослини. |месца = Київ|выдавецтва=Фітосоціоцентр |год=2001 |старонкі = 219 |старонак = 432 |isbn=966-7459-80-2 |тыраж = 500}}
* ''{{нп3|Уладзімір Іванавіч Чопік|В.&nbsp;И.&nbsp;Чопик|uk|Чопик Володимир Іванович}}, {{нп3|Любоў Рыгораўна Дудчанка|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Дудченко|uk|Дудченко Любов Григорівна}}, [[Ала Мікалаеўна Краснова|А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова]];'' «{{нп3|Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік|Дикорастущие полезные растения Украины|uk|Дикорослі корисні рослини України (довідник)}}» Справочник; Киев, {{нп3|Навукова думка||uk|Наукова думка}}, 1983. {{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru//БСЭ/Печёночница/|title=Печёночница}}{{V|8|4|2012}}
* [http://flower.onego.ru/other/hepatica.html Печёночница] в [http://flower.onego.ru/ Энциклопедии декоративных садовых растений] <small>{{v|12|5|2009}}</small>
* [http://www.ecosystema.ru/08nature/flowers/149.htm Печёночница благородная — Hepatica nobilis Mill. (Hepatica triloba Gilib.)] <small>{{v|12|5|2009}}</small>

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)]]
[[Катэгорыя:Флора Еўразіі]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны]]